Wararka Gudaha

Xilli dagaallada ka holcaya waqooyiga Itoobiya, gaar ahaan gobollada Tigreega, Canfarta iyo Amxaarada, ayay dowladda Uganda taageero kal iyo laab ah u muujisay xukuumadda Addis Ababa ee garwadeenka uu ka yahay R/Wasaare Abiy Axmed.

Waxaa lasoo wariyey hawl-gallo kala duwan oo dagaalyahannada Al-Shabaab ay ka fuliyeen gobolka Gaarisa ee ku hoos-jira gumaysiga Kenya iyo gobolka Shabeellaha hoose.

Xaalada Itoobiya iyo wadamada geeska ayaa sii xumaaneysa xilli Qaahira iyo Asmara ay mowqif isku mid ah ka qaateen dhanka Addis Ababa dhinacyaduna ay is dhaafsadeen digniino iyo inuu mid walba ceyriyey safiirkii Itoobiya u fadhiyey dalkiisa Addis Ababana ay qaaday talaabo midaasi lamid ah.

War rasmi ah oo kasoo baxay wasaaradda warfaafinta dowladda Ereteriya ayaa lagu sheegay in xukuumadda Itoobiya ay qaadday tallaab halis ku ah amniga iyo madaxbanaanida Ereteriya sidaas daraadeed heegan lageliyay dhammaan awoodaha difaaca dalka.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda Itoobiya ayaa ku dhawaaqday inay albaabada u laabtay safaaraddeedii ku taallay caasimadda Eretariya ee Asmara. Isla markaana 10 diblomaasi oo Eritariyaan ah oo ku sugnaa Addis Ababa ku amartay in muddo 48 saac gudahood ah ay kaga baxaan dalka.

Sida ay wararku tibaaxayaan kooxda shiicada ah ee Xuutiyiinta Yemen ayaa saacadihii lasoo dhaafay la wareegtay waddada isku xirta Sanca iyo Taciz, iyagoo jaray waddada ugu muhiimsan ee ay sahaydu u marto ciidamada Sacuudigu taageero.

Duulimaadyadii maxalliga ahaa oo u kala gooshi jiray Muqdisho iyo Garoowe ayaa saaka baaqday, kadib markii kooxda Villa Soomaaliya ay dhaqan-gelisay shuruud dhigaysa in dadka gudaha dalka ku safraya ay haystaan wax ay ku sheegeen kaarka aqoonsiga qaranka ee NIRA.

Safaaradda Soomaaliya ayaa la sheegay in ay ku guul-darraysatay dedaal muddo bilo ah socday oo ay doonaysay inay ku kulansiiso madaxa kooxda Villa Soomaaliya Xasan Gurguurte iyo Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ama Xoghayihiisa Arrimaha Dibadda, Marco Rubio.

Jugta qaraxyo waaweyn ayaa habeennimadii xalay laga maqlay caasimadda Itoobiya ee Addis Ababa, taas oo sii kordhisay walaaca laga qabo in colaadda dib uga soo cusboonaatay gobolka Tigray ay ku faafto dalka oo dhan.

Ma ogtahay waxyaabaha dhex jiifa dastuurka loo dajiyey daba-dhilifyada Soomaaliya? Muxuuse yahay xiriirka ka dhexeeya Dumuquraadiyadda, iyo Cilmaaniyadda?

Wararku waxay sheegayaan hawl-gallo kala duwan oo saacadihii lasoo dhaafay jihaadiyiinta Al-Shabaab ka fuliyeen gobollada Banaadir iyo Shabeellaha hoose.

Dowladda Uganda ayaa Midowga Yurub kala hadashay mustaqbalka howlgalka ciidmada Midowga Afrika ee Soomaaliya, kaas oo dhibaatada amni ee ku gedaaman kasakow wajahaya caqabado dhaqaale, xilli dalalka AUSSOM ay baadi-goob ugu jiraan sidii xal loogu heli lahaa duruufahaasi.

Dowladda Xabashida Itoobiya ayaa qorshaynaysa in kumanaan askari oo ka tirsan ciidamadeeda ay kala baxdo dalka Soomaaliya, sida maanta oo Arbaca ah ay tebisay warbaahinta Bloomberg ee fadhigeedu yahay carriga Maraykanka.

Diyaarad ay leedahay shirkadda Flydubai oo ka duushay Dubai kuna socotay Talaabiib ayaa Arbacadii maanta si degdeg ah ugu leexatay magaalada Tabuuk ee waqooyi-galbeed Sacuudiga, kadib markii la sheegay in isku dhac uu dhex maray labada duuliye ee diyaaradda.

Duqeymo culus oo ay ciidamada dowladda Itoobiya ka fuliyeen magaalooyin ka tirsan gobolka Tigray ayaa sababay khasaare badan oo soo gaaray dada rayid ah, iyadoo cisbitaalka Ayder ee Mekelle uu sheegay inay soo gaareen 44 qof oo qaba dhaawacyo culus, kuwaas oo 33 ka mid ahi yihiin carruur.

La-taliyaha warbaahinta ee Safaaradda Eritrea ee Qaahira, Xabiib Maxamed Cusmaan, ayaa sheegay in Eritrea aysan meesha ka saareyn suurtagalnimada dagaal ay la gasho Itoobiya, isla markaana ay diyaar u tahay inay iska difaacdo wixii weerar ah ee kaga yimaadda maamulka Abiy Axmed.

Ugu yaraan afar qof oo ka tirsanaa maleeshiyada qoomiyadda Dassanech ee Itoobiya ayaa lagu dilay iska horimaad dhex-maray iyaga iyo Ciidamada Kaydka Booliska Kenya ee gobolka Turkana ee waqooyi galbeed Kenya, sida ay boolisku sheegeen.

Dhulgariirkan ayaa saqdii dhexe ee xalay laga soo calaamadiyay in uu ku dhuftay xeebaha waqooyi bari ee Soomaaliya, sida uu shaaciyay maamulka la baxay Puntland.

Waxaa sii xoogeystay xiisadaha siyaasadeed iyo kuwa amni ee ka jira magaalada Beledweyne ee xarunta gobolka Hiiraan kadib markii xoog lagu geeyay nin ay kooxda Villa Soomaaliya usoo magacaawday madaxweyne ku xigeenka maamulka ashahaadda ladirirka Hirshabelle.

Saacadihii lasoo dhaafay hawl-gallo kala duwan ayay jihaadiyiinta Al-Shabaab ka fuliyeen gobolka Mandheera ee ku hoos-jira gumaysiga Kenya iyo gobolka Baay.